Ғабит Мүсіреповтің «Ананың анасы» әңгімесі

Қазақ тілі және әдебиеті
Сатубалиева Айнур Набиуллиновна, Ғабит Мүсіреповтің «Ананың анасы» әңгімесі

Мақала авторы: Сатубалиева Айнур Набиуллиновна
Жұмыс орны: БҚО, Бөрлі ауданы, Березов МБК
Лауазымы: Қазақ тілі әдебиеті пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 02.02.2016


Сабақтың тақырыбы: Ғабит Мүсіреповтің «Ананың анасы» әңгімесі

Сабақтың мақсаты

Білімділік: Ғ.Мүсірепов шығармасынан алған білімдерін шыңдап,ана бейнесін ашу.Әдебиет ұғымдары бойынша шығарманы талдау.

Дамытушылық:Оқушыны жеке жұмыс жасауға, ізденуге  ойын анық еркін айта білуге үйрету;

Тәрбиелік: Ананың бөбегіне деген киелі махаббатын ұғындыра отырып, ананы қадірлей білуге,үлкендерді сыйлауға,өз халқының салт-дәстүрін  құрметтей білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: білімді жинақтау, қорыту сабағы

Сабақтың әдісі: сұрақ – жауап, іздендіру.талдау, жинақтау

Сабақтың көрнекілігі: электронды оқулық  интерактивті тақта, слайдтар.

Пәнаралық байланыс: қазақ тілі,

Сабақтың жүрісі:

І. Ұйымдастыру. Оқушылармен амандасу, түгендеу.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. «Ой толғау» стратегиясы.

Зымыран сұрақтар:

  1. Ғабит Мүсіреповкім?
  2. Әңгіме неге “Ананың анасы” деп аталған?
  3. Әңгімедегі басты кейіпкерлер кімдер?
  4. Әйтілес кім?
  5. Әңгімедегі оқиға қай кезеңді суреттейді?
  6. Әйтілес қандай әңгіме айтты?
  7. Бала би Жалпақ батырға не деді?

8.Бидің тілегі қандай, батырдың тілегі не?

  1. Сауға деген не?
  2. Қырық жігіт пен Жалпақ батырды тізе бүктірген қандай күш?

 

ІІІ. Жаңа сабақ:   Бүгінгі сабағымыз да Ғ.Мүсіреповтың «Ананың анасы»туралы өрбиді. Шығарманы талдаймыз.

Ой өрбіту.

Ана деген-құдіретті ұғым,құдіретті күші бар сөз.Кім де болса ана деген киелі сөздің алдында кішірейеді.Небір мықтылығымен әлемді ауызына қаратқан билеушілер де ұлы ананың алдында тізе бүккен.Ананың аяулы алақаны мен мейірлі жүрегіне тең келетін ештеңе жоқ.Оқушыларға ой өрбіту барысында ортаға сұрақ тастау.

«Ана»деген сөзді естігенде ойларыңа ең бірінші қандай сөздер оралады?

Оқушылар:

Ана-өмір сыйлаушы.

Ана-асыл жан.

Ұрпақ әкелуші.

Сұлулық атаулының иесі.

Ана-ардақты жан.

Ананыңа аялы алақаны  мейірімге толы.

Кешірімшіл,жүрегі кең,баласы үшін отқа да,суға да түсуге даяр тұратын,батыр,батыл жандар.

 

 

Топпен жұмыс

I топ: Әңгіменің тақырыбы мен идеясын ашу.

Шығарма авторы: Ғ.Мүсірепов.

Түрі: Проза/әңгіме/

Тақырыбы: Қазақ анасының ұлттық бейнесін жасауы.

Идеясы: Ананың балаға,адамзатқа деген ұлы махаббатының шексіз екенін паш ету.

 

II топ: Әңгімені композициялық құрылысына талдау.

Композиция/латынша:құрастыру,шығарма/-сюжеттік дамудың кезең-кезеңдерін тәртіпке салып,реттеп,қиыннан қиыстырып тұратын тәсілі.Сюжеттің құрылымы болады.,оны композиция дейді.

Шығарманың құрылысы:

Басталуы 1.  Әңгіме қалай басталады?
Байланысуы 2. Әңгіме қалай байланысады?
Шиеленісуі 3. Барымташылар қолында кеткен қыз тағдыры  немен аяқталады?
Шарықтау шегі 4. Ана сөзіне қарсы тұрған кім?
Шешімі 5. Жалпақ балуан қандай шешімге келді?

 

Оқушылар әңгіменің компазициялық жоспарын құрады.

 

1 Басталуы:Әйтілес ақсақалдың өткен өмір оқиғасын баяндауынан   басталады.

2 Дамуы:Жалпақ балуанның Ергенекті елін шабуы,жылқы  барымталап,қызды олжалауы

3 Шиеленісуі:Жылқышының мерт болуы,ананың барымташылардың  алдын орап,тоқтатуы.

4Шарықтау шегі:Кейкінің үкімі.

5 Шығарманың шешімі:Сөзден жеңілген Жалпақ балуанның анасы  мен қызына бостандық  беруі.

 

Мәтінмен жұмыс:

І топ 1.      Портрет дегеніміз не?

2.      Ананың портретін тауып оқы

ІІ топ 1.      Жалпақ балуанға, Кейкіге мінездеме беру
ІІІ топ 1.      Диалог дегеніміз не?

2.      Ана мен Жалпақ батырдың диалогін тауып оқу

 

 

 

Әңгімедегі теңеу, эпитетдисфемизм, көнерген сөздерді табу.

І топ Әңгімедегі теңеуді табу.

Тұрақты тіркесті табу.

ІІ топ Әңгімеден эпитетті табу.

Географиялық атауларды ата.

ІІІ топ Дисфемизм, көнерген сөздерді табу.

Әңгімедегі салт-дәстүрді ата.

 

Венн диаграммасы

 

«Әдебиет үйірмесі»

І топ Ана туралы мақал – мәтелдер жазу.
ІІ топ «Бес жолды өлең» стратегиясы.
ІІІ топ «Әлемдегі асыл жан» (ойтолғау)

Ана – жұмысшы, ана-ақын, ана-жазушы, ана – батыр, ана – әнші, ана – дәрігер, ана-депутат, ана – мұғалім, ғалым, ел басқарушы.

Жүректен – жүрекке. Анаға арналған тілектерін жазу.

Сабақты тест тапсырмалары арқылы бекітемін.

1.Ғ.Мүсірепов шығармаларын ата?

а/ «Саятшы Ораз»

б/ «Ананың анасы»

в/ «Есіл бойында»

  1. «Ананың анасы»шығармадағы ананың есімі қалай аталады?

а/ Ақлима

б/Аты аталмаған

в/Майра

  1. «Ананың анасы»әңгімесінің кейіпкерін тап?

а/Ақан сері

б/Жалпақ балуан.

в/Ораз

4.Шығармадағы қыздың жасы нешеде?

а/13

б/15

в/18

5.Бала бидің батыры кім?

а/Жалпақ балуан

б/Әйтілес қарт

в/Жанай балуан

6.Ергенекті елінде Жалпақ балуанның қандай құнды дүниесі бар?

а/Анасы

б/Қалыңдығы

в/Әкесі

7:Әңгімеде батылдығымен, ақылымен көзге түскен кім?

а/Ана

б/Молда

в/Кейкі

Y.Сабақты қорытындылау:

Ғ.Мүсіреповтің ана тақырыбына жазылған әңгімелері қазақ әдебиетінің төрінен ойып тұрып орын алды.Оның Аналары қайсар,төзімді,қажыр-қайратымен оқырман қауымды баурап алады.

Иә,Ана деген құдіретті ұғым,құдіретті күші бар сөз,ғасырдан- ғасырға жалғаса беретін сарқылмайтын бұлақ.Сиқырлы да сырлы махаббаттың иесі де,сұлулық атаулының киелісі де –Ана.

Мұхаммед пайғамбарымыздың с.ғ.с хадистерінде ең алдымен ананы құрметтеу парыз екені айтылады.«Кімде-кім ата- анасының ризалығын алған болса, Алла соның өмірін ұзартады» деген сөз де бар.

Ана керек,о,адамдар,ана керек адамға,

Анасыздар аң сияқты күн кешіп жүр ғаламда.

Пікірімді ұнатпаған таптықта дер дананы,

Даналықтың қажеті жоқ сыйлау үшін ананы.

/Төлеген Айбергенов

Үйге тапсырма: «Ана – бәйтерек, ана- аққу, ана — жүрек» тақырыбына шығарма жазу.