Balamaly эnergiia ko'zderi – bizdin' bolashag'ymyz

Fizika
Orazgalieva Meiramgy'l Alipkalievna, Balamaly эnergiia ko'zderi – bizdin' bolashag'ymyz

Maqala avtory: Orazgalieva Meiramgy'l Alipkalievna
Jumys orny: Oral "Servis" tehnologiialyq kolledji
Lay'azymy: II sanatty fizika ja'ne informatika pa'ninin' oqyty'shysy
Portalg'a jariialany' merzimi: 12.01.2018


«Prezidentimiz N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» strategiiasynda atap o'tkendei, «ko'mirsy'tegi shikizatynyn' naryg'ynda iri oiynshy bolyp qala otyryp, biz эnergiianyn' balamaly tu'rlerin o'ndiry'di damyty'g'a, ku'n men jeldin' эnergiiasyn paidalanatyn tehnologiialardy belsendi engizy'ge tiispiz. Bul u'shin bizde barlyq mu'mkindikter bar. 2050 jylg'a qarai elde эnergiianyn' balamaly ja'ne jan'g'yrtylatyn tu'rlerin qosa alg'andag'y barlyq эnergiia tutyny'dyn' kem degende ten' jartysy kely'ge tiis».

Elimiz, bu'kil a'lem эnergiia o'ndiry'din' jan'a a'disi men u'nemdey' jolyn izdestirip jatqanda, men de og'an tamshydai bolsa da o'z u'lesimdi qospaq oiym bar.

Bu'gingi menin' zerttey' jumysymnyn' maqsaty: arzan, balamaly, эkologiiag'a nuqsan keltirmeitin эnergiia ko'zin paidalany' arqyly эnergiiany u'nemdey' saiasatyn usyny', shalg'aida ornalasqan u'ilerdi jel эnergiiasy arqyly jaryqtandyry'.

Jumystyn' mindeti: kolledj bag'darlamasymen shektelip qalmai, jel эnergiiasy ty'raly teoriialyq bilimimdi эksperiment ju'zinde paidalany'.

Zerttey' jumysynyn' na'tijesi men qorytyndysy: jel эnergiiasy ty'raly alg'an bilimimdi praktikamen ushtastyryp, qog'amg'a ja'ne adamg'a paidaly jel qondyrg'ylarynyn' o'mirdegi paidasyn da'leldey'.

Qazirgi kezde adamzat qog'amynyn' o'mirin эnergiiasyz elestety' mu'mkin emes. Kesh bata ba'rimiz эlektr jaryg'ymen o'mir su'remiz, u'idegi ko'ptegen эlektr quraldary, demalys, ko'n'il ko'tery' oryndarynyn' tirshiligi, bu'kil o'ndiris, o'nimderdi o'n'dey', basqa da qajetti zattardy jasay' tehnologiialary эlektr эnergiiasyn  qoldana otyryp ju'zege asatynyn bilemiz.

Da'stu'rli эnergiia ko'zderi retinde organikalyq otyn, iag'ni ko'mir, munai, gaz paidalanylatyny belgili. Biraq tabig'atta qory shektey'li: erte me, kesh pe, ol tay'sylady. Sondyqtan bu'gingi tan'da balamaly эnergiia ko'zderin izdestiry' o'te man'yzdy ma'sele bolyp otyr.

Qazirgi tan'da balamaly эnergetika qarqyndy damy'da. Onyn' sebebi эkologiianyn' nasharlay'y bolyp keledi. Balamaly эnergiianyn' ko'ptegen tu'ri bar onyn' ishinde:

  1. Ku'n эnergiiasy
  2. Jel эnergiiasy
  3. Sy' эnergiiasy

Sonyn' ishinde bu'gingi menin' zerttep otyrg'an taqyrybym  jel эnergiiasy. 

 

«Elin'nin' uly bolsan', elin'e janyn' ashysa, azamattyq namysyn' bolsa, qazaqtyn' memleketin nyg'aityp, ko'rkeiy'i jolynda terin'di to'gip en'bek et. Jerdin' de, eldin' de iesi ekenin'di umytpa», — deidi Elbasy N.A'.Nazarbaev.

Qazaqstan birinshi bolyp bolashaqty saqtay' u'shin эnergiianyn' balamaly tu'rlerine ko'shy' ma'selesin ko'terip, a'lemdi zalalsyz, tabig'atqa da, adamzatqa da paidaly balamaly qy'at ko'zderin damyty'dy nasihattap, elimizde jasalyp jatqan sol bag'yttag'y jan'a tehnologiialardy qoldanysqa usyny'da. Astanada «EXPO-2017» ko'rmesi «Bolashaqtyn' эnergiiasy» atty taqyrypta uiymdastyryly'da.

Bu'gin bizdin' paidalanyp otyrg'an эnergiia ko'zderi — jer asty paida qazbaqorlary — munai, ko'mir, tabig'i gaz barlyq эnergoqorlardyn' 90% quraidy. Amerikandyq zerttey'shilerdin' aity'ynsha jer betindegi munai 2025 jylg'a deiin jetedi. Qashan bolsa da, ol bitedi ja'ne a'ri qarai ne bolady? Paidaly qazba qorlarynyn' tay'syly' qarsan'ynda, olardyn' bag'asy da qarqyndap o'sy'de. Jyl saiyn atmosferag'a tu'rli jang'ysh zattardyn' jany'y na'tijesinde 23  mlrd tonnag'a jy'yq ko'mirqyshqyl gazy bo'linip, sondai mo'lsherde ottek sin'iriledi. Atmosferadag'y ko'mirqyshqyl gazynyn' mo'lsheri 13%-ke o'sti, sonyn' saldarynan atmosfera temperaty'rasy birneshe grady'sqa mo'lsherden tys jog'arylap, muzdyqtar erip, sonyn' saldarynan Du'nieju'zinin' muhittyq den'geii ko'terilip, tabig'atta tu'rli apattar bolyp jatyr. Derey' problemany sheshetin  amal taby' kerek. Bu'kil a'lem g'alymdary  men injenerleri izdenistin' arqasynda balamaly эnergiia ko'zin taby'dy maqsat etip qoidy.  Ol sarqylmaityn qalpyna keltiretin эnergiia ko'zderi dep atalady.

Qalpyna keltiretin da'stu'rli emes эnergiia ko'zderinin' ereksheligi qor ko'zderi eshy'aqytta sarqylmaidy ja'ne эkologiialyq taza. Bulardy paidalany' tabig'at bailanystaryn buzbaidy. Al menin' usynysyp otyrg'an g'ylymi jobamnyn' maqsaty – shalg'aida ornalasqan u'ilerdi jel эnergiiasy arqyly jaryqtandyry' bolyp tabylady.