Абай- адамзаттың ақыны

Ашық сабақтар, Тәрбие сағаттары, Тәрбие сағаты, Қазақ тілі және әдебиеті
Жақсыбаева Н.М., Абай- адамзаттың ақыны

Мақала авторы: Жақсыбаева Н.М.
Жұмыс орны: Астана қаласы «Қазақ технология және бизнес университеті» АҚ колледжі
Лауазымы: Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы
Порталға жариялану мерзімі: 22.01.2016


Астана қаласы «Қазақ технология және

 бизнес университеті» АҚ колледжінде

 қалалық ашық есік күні өткізілді.

 Қала колледж оқытушыларымен

іс-тәжірибе алмасу мақсатында

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің

оқытушысы Жақсыбаева Н.М.

                                                                «Абай –адамзаттың ақыны» 

                                                            тақырыбында ашық сабақ өткізді.

 

                Абай- адамзаттың ақыны

 

Ұлы   Абайға  170  жыл                               

Абай-адамзаттың өркениет тарихын-

дағы ұлы тұлға. Абай- қазақтың

ғана емес,адамзаттың ақыны.

                                                                                  Федерико Майор,ақын.                            

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Дана,дара ақын – Абай шығармашылығын қортындылай отырып,өз ойларын нақты жеткізе білу. Ақынның лирикалары мен қара сөздерінің көркемділігімен терең астарлы, салмақты сырларымен философиялық ерекшеліктерін қаншалықты меңгергендіктерін білу.

Дамытушылық: Әр студенттің ой еркіндігін, эстетикалық сезімін ояту,кәсіби шеберлік   деңгейлерін дамыту. Қысқаша  мазмұндау арқылы тіл дамыту.

Тәрбиелік:Ұлы Абайдың шығармаларын талдай отырып  жақсы мінез – құлық, орынды іс-әрекеттерге, адамгершілікке, мейірімділікке, қайырымдылыққа, қомқарлық жасауға баулу.Ақынның өлең-поэмалары,қара сөздері арқылы студенттердің ой-өрісін дамыта отырып,күллі адамзатты,тіршілікті, туған жерді,табиғатты сыйлауға, қадірлеп-құрметтеуге тәрбиелеу.

 

Сабақ  түрі: кредиттік оқыту жүйесі бойыншаОСӨЖ сабағы

Сабақтың әдісі:сұрақ-жауап, сұрақтар арқылы  проблемалық жағдай туғызу, пікір айту, өз шығармашылықтарын көрсетіп,оны қорғау.

Көрнекіліктер:техникалық құралдар, суреттер, «Абай әлемі» кітап көрмесі, (слайд арқылы) цитаталар, бейне фильм.

Пән аралық байланыс:Қазақстан тарихы, саясаттану, география.

Сабақ барысы:  І.Ұйымдастыру кезеңі. (3мин)

А) Амандасу, сабаққа даярлықтарын тексеру

                   Б) Сабақ мақсатымен танысу.

Мұғалім:

— Балалар, бүгінгі  сабақта қазақтың ұлы ақыны– Абай Құнанбаевтың  өмір жолы мен шығармашылығы туралы алдыңғы сабақта алған білімімізді қысқаша әңгімелеп, талдап өзіндік баға беріп,қандай нәтижеге қол жеткізгендеріңізді, саралап қортындылайсыздар.

-Иә, Абай- тұңғиық теңіз, шексіз мұхит, оны оқып, танып білу үшін таусылмас уақыт,ол туралы толық білу әркім үшін сарқылмас бақыт екенін бәріміз де жақсы білеміз.Өздік зерттеу жұмыстарыңыз бойынша Ұлы Абай туралы ойларыңызды ортаға салыңыздар.Сіздерді журнал беттері бойынша таныстырып өтейін:

Жобалаустратегиясы бойынша:

І-жоба.

  1. Абай туралы ойлар. (3 мин)

              2.Абайдың дүниеге келуі.  (5мин)

ІІ-жоба.

  1. Абай – ақын. (6мин)

              2.Абай- аудармашы.  (6 мин)

ІІІ-жоба.

              1.Абай- сазгер.   (6 мин)

  1. Абай- ұлы данышпан. Абай- ойшыл, ғалым. (6 мин)

YІ. Ойқозғау. (5 мин)

YІІ. Бекіту,қорытынды. (6 мин)                           

YІІІ. Мұғалім сөзі.  (2 мин)

ІХ. Бағалау.Үй тапсырмасы.  (2 мин)

І-жоба

1.Абай туралы ойлар.   (3 мин)

Студенттер алдын ала ізденіп, ақын жазушылардың Ұлы ақынАбай  туралы жазған ой толғауларымен таныстыруы.

Нұрсұлтан Назарбаев

Абай- қазақтағы суретті сұлу сөздің, терең сырлы, кең мағыналы кестелі өлеңнің атасы.

    Қазақ өлеңіне үлгі — өрнек берген, түрін көбейтіп, қалыпты молайтқан дарын.

                                                                                           Мұхтар Әуезов.

Абай лебі, Абай үні, Абай тынысы — заман тынысы, халық үні.

Халқымыздың  заңғар жазушысы

                                                                      Мұхтар Әуезов.

  1. Абайдың дүниеге келуі. Абайдың өміріне шолу. (5 мин)

(Абай туралы бейне фильм)

Студент.Бұл көріністен ұлы ақынның дүниеге  келуінің өзінде табиғаттың адамзатқа деген тылсым үлкен сыры мен сыйы бар екенін, Абайдың жастығына қарамастан ерте есейгенін, халқының бақыты үшін мың наданмен, озбырлықпен  жалғыз күрескенін, Абай өкінішін көруге болады.

ІІ-жоба.

1.Абай – ақын.    (6мин)

Абайақын, жай ғана ақын емес,суреткер ақын.

1- студент.  Жамбыл Жабаевтың «Абайдың суреті»

 

Мынау тұрған Абайдың суреті ме?

Өлең, сөздің ұқсаған құдіретіне.

Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған,

Қарсы келер Абайдың кім бетіне!

 

Ақын атын таратқан әрбір тұсқа,

Соңғыларға қалдырған үлгінұсқа.

Арғын,найман сөзіне таңырқаған

Қандай арман бар дейсің бұл туыста.


2-студент.Жасымда ғылым бар деп ескермедім. (Мәнерлеп оқу)

         Күз бен қыс  айларының суреттері.

3-студент. Күз.    (Мәнерлеп оқып,суреттеме беру)

4-студент. Қыс.  (Мәнерлеп оқып,суреттеме беру)

  1. Абай- аудармашы. (6 мин)

Ақынның аудармаларынан үзінділер.

5- студент.(Ақынның аудармалары туралы мағлұмат беру).

6- студент.Абай. Қараңғы түнде тау қалқып. (қазақ тілінде үзінді оқу)

7- студент. М.Ю.Лермонтов. Горные вершины. (орыс тілінде үзінді оқу)

ІІІ-жоба.

  1. Абай- сазгер. (6 мин)

8- студент.(Ақынның сазгерлігі жайлы мәлімет беру)  Әнкүйсіз адам өмірін елестету қиын.Абай ән,күй–  адамның адамшылығын арттыратын,жанжүрегін билейтін рөлін өте жоғары бағалаған, «Әнді сүйсең, менше сүй» дегені осыдан.Ән мен күйді құрметтеген адамның терең ойлары оянып, дүниені басқаша сезініп, ғажап сырларды ашады, әнкүй шығарады, көркем туындылар,ғылыми жаңалықтар ашады.

9-студент. Иә,Абай композитор ретінде қазақ музыка мәдениетіне үлкен үлес қосқан.Ол өз әндерінде махаббат және табиғат суреттерін, жыл мезгілдерін жырлаған. «Желсіз түнде жарық ай»,  «Қараңғы түнде тау қалғып», «Көзімнің қарасы»,  «Сегіз аяқ», «Өзгеге көңілім тоярсың» және де Абай орыс ақындары Пушкин, Лермонтов, Крылов шығармаларын қазақшаға аударып, оған музыка да жазған.

10-студент. Ғұлама ғалым Ақжан Машанов атамыздың тұжырымы бойынша шығыстың Аристотелі атанған Ұлы ғалым бабамыз Әбу Насыр әлФараби дің ілімдерімен Абайдың ғылыми мирастары  бірбірімен байланысты деп қарастырады. Екі бабамызда әнкүйдің тамаша құдіретін сезген.

11-студент.Ақын Мағжан Жұмабаев атамыз өлеңінде былай деп жырлаған:

«Тұранның кім кеміткен музыкасын,

Фараби тоғыз шекті домбырасын.

Күңірентіп тоқсан тоғыз күй тартқанда,

Тебіреніп кім төкпеген көзден жасын».

Осымен  байланысты  Абайдың сегіз аяғында былай келеді:

Өткірдің жүзі, кестенің бізі,

Өрнегін сендей сала алмас,

Білгенге маржан, білмеске арзан.

Надандар баһри ала алмас,

Толғауы тоқсан қызыл тіл,

Сөйлейін десең өзің біл.

Осы арада тоғыз, тоқсан әл-Фараби- Абай- Мағжан үшеуінің үндестігін

көруге болады.

Топтық жұмыс.  «Көзімнің қарасы»  әнін орындау.

  1. Абай- ұлы данышпан. Абай- ойшыл, ғалым.(6 мин)

(Шығармаларындағы асыл сөздерге тоқталу.)

12-студент.Абай- ұлы данышпан, қазақтың ақылшысы,ұстазы, досы,халқымыздың тірегі,сенімі,арымыздың әділ таразысы. Абайдың:

Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла…   дегендегі жұмбағы осы арнада жатқан сияқты.Абайдың  бұл жұмбағын  тура түсіне білу, батыл көзді, ақылды, қайратты, жүректі бірдей ұстаған дарынды түсіну, ол бір ғана адамның бір саладағы істейтін адамдардың қолынан келмейтін нәрсе.


13-студент.«Отыз сегізінші сөзінде», Абай: «Хакім, ғалым асылда бір сөз, бірақ дүние тануда басқаланады», дейді. Яғни, ол басқалану Абайдың түсінігінде бұрыннан айтылып келе жатқан қағидалы өсиет (нақыл) сөзге жүйріктер ғана ғалым аталады.


14- студент. Абай: «Дүние де өзі, мал да өзі, ғылымға көңіл бөлсеңіз…

Ақыл сенбей сенбеңіз, бір іске кез келсеңіз…

Надандарға бой бермей, шын сөзбенен өлсеңіз», дейді.Абайдың ең басты жұмбағының шешуі ізденушілік, зертеушілік, ол хакімдік, данышпандық- философиялық жол. Ол даму жолы, ол ғылым жолы… . Абайдың өзімен сөзі бір жерден шығады. Абайдың даналығы осында.

15-студент.Халықтың қамын ойлағанАбай алдымен бірлікке, достыққа шақырады:                 «Біріңді қазақ бірің дос,

Көрмесең істің бәрі бос».

Осы ұстаздық жолынан Абай жалықпай өтті.

YІ. «Тіл өнері»      

  1. Ойқозғау. (5 мин)

Бұл бөлімде ақынның өлеңдерінен үзінділер беріледі. Жыр жолдарында жасырынған  сөздерді тауып, қай өлеңнен үзінді екенін анықтап,үш тілде жауап беру.

 

YІІ.Бекіту. (6 мин)

Мұғалім. (2 мин)

Абай — қазақ халқының ұлы ұстазы.Ол халқымыздың қамын ойлаған қамқоршысы. Барлық адамзат баласына әділетті жол көрсеткен, өмірден шындық іздеген дана.Халқымыздың басынан кешкен жақсы-жаман тағдыры Абай жырынан орын алған. Халқымыздың  тілі де, өнері де, тарихы да, діні де, ғылымы да тіршілік- қарекеті де, ойы да, бойы да Абай жырынан көз алдымызға келеді,елестейді.

Абай жыры — халық дастаны.

Абай жыры — адамның ар-ұятын оятатын нұр сәулесінің шапағаты. Қазақ  «Талапты ерге нұр жауар» десе, сол жауатын нұрдың көзін Абай даналығынан  табамыз. Абайдың: «Ұятың, арың оянсын,

Бұл сөзімді ойлансын…» дегені сол ғой, адамдық арды ойлаған жандар Абай сөзіне тебіренбей қоймайды.

Сабағымызды қорыта келе Ұлы бабамыз Абайдың ұлылығын еске алу, Абайды толғау,Абайдан үйрену, оның рухани байлығын меңгеру- жан дүниемізді жаңарту.

YІІІ.Үй тапсырмасы: «Ұлы данышпан,кемеңгер бабам Абай — менің жүрегімде, ойымда» деген тақырыпқа шағын шығарма жазу.

ІХ. Үй тапсырмасына түсініктеме.

Х. Бағалау.